Wat is Sosiale Wetenskappe?

Sosiale Wetenskappe is die studie van mense, plekke, omgewings en gebeurtenisse — in die verlede én die hede.

Die vak bestaan uit twee afsonderlike maar nou verwante dissiplines:

• Geskiedenis, wat ondersoek hoe mense en samelewings oor tyd verander en ontwikkel het; en

• Geografie, wat ondersoek hoe mense, plekke en die fisiese omgewing oor ruimte en tyd met mekaar verband hou.

Geskiedenis help ons verstaan hoe die verlede die hede gevorm het. Geografie help ons verstaan waar dinge voorkom, waarom dit daar voorkom en hoe mense en die omgewing mekaar beïnvloed.

Saam help hierdie twee dissiplines leerders om die komplekse wêreld waarin hulle leef met vars, ingeligte en kritiese oëte beskou.

Geskiedenis en Geografie

Geskiedenis en Geografie word as afsonderlike dissiplines onderrig en geassesseer, maar hul kennis, vaardighede en konsepte vul mekaar aan.

Baie belangrike vraagstukke kan nie volledig verstaan word deur slegs een van die twee dissiplines te gebruik nie.

Om byvoorbeeld ’n stad se ontwikkeling te verstaan, kan ons ondersoek:

• hoe en waarom die nedersetting oorspronklik ontstaan het;

• watter historiese gebeurtenisse die stad gevorm het;

• waar die stad geleë is;

• hoe die fisiese omgewing die groei daarvan beïnvloed;

• waarom mense daarheen verhuis; en

• hoe die stad se groei mense en die omgewing raak.

Geskiedenis en Geografie bied dus verskillende, maar aanvullende maniere om dieselfde wêreld te ondersoek.

Onderrig en assessering

Beide Geskiedenis en Geografie moet gedurende elke kwartaal van die skooljaar onderrig en geassesseer word.

Volgens die KABV:

• word ’n afsonderlike punt vir Geskiedenis aangeteken;

• word ’n afsonderlike punt vir Geografie aangeteken; en

• word die twee punte saamgevoeg en deur twee gedeel om ’n gemiddelde punt vir Sosiale Wetenskappe te bepaal.

Hoewel die vakke saam ’n Sosiale Wetenskappe-gemiddeld vorm, moet leerders die kennis, vaardighede en konsepte van elke dissipline afsonderlik bemeester.

Die doel van Sosiale Wetenskappe

Die Sosiale Wetenskappe-kurrikulum bied aan leerders geleenthede om:

• hul eie leefwêreld met nuwe en kritiese oë te beskou;

• kennis te maak met mense, plekke en omgewings buite hul alledaagse ervaring;

• die verlede en die hede beter te verstaan;

• verbande tussen mense, plekke, gebeurtenisse en omgewings raak te sien;

• verskillende perspektiewe te ondersoek;

• werklike vraagstukke te bespreek;

• ingeligte en verantwoordelike gevolgtrekkings te maak; en

• as verantwoordelike burgers aan ’n demokratiese samelewing deel te neem.

Die skool behoort ’n besondere plek te wees waar leerders toegang kry tot kennis, idees, ervarings en perspektiewe wat nie noodwendig in hul alledaagse omgewing beskikbaar is nie.

Sosiale Wetenskappe verbreed daarom leerders se begrip van hul eie gemeenskap, Suid-Afrika, Afrika en die wêreld.

Die belangrikheid van grondige kennis

Die KABV beklemtoon die belangrikheid van diepgaande kennis. Ware begrip ontwikkel nie wanneer ’n onderwerp net vinnig of oppervlakkig behandel word nie.

Leerders het genoeg tyd nodig om:

• belangrike feite en begrippe aan te leer;

• nuwe inligting met bestaande kennis te verbind;

• bronne deeglik te ondersoek;

• vrae te stel;

• verskillende moontlike verklarings te oorweeg;

• idees te bespreek en daaroor te debatteer; en

• hul eie gevolgtrekkings te formuleer en te motiveer.

Die tyd wat in die KABV aan elke onderwerp toegeken word, dui aan hoe deeglik die onderwerp bestudeer behoort te word.

Goeie Sosiale Wetenskappe-onderrig gaan dus nie net daaroor om al die werk af te handel nie. Dit gaan daaroor dat leerders genoeg kennis en selfvertroue ontwikkel om sinvol oor die inhoud te kan dink, praat en skryf.

Leer om goeie vrae te stel

Vrae vorm die kern van Geskiedenis en Geografie. Leerders moet aangemoedig word om nie slegs feite te aanvaar nie, maar om verder te ondersoek.

Belangrike vrae sluit in:

• Wie was of is betrokke?

• Wat het gebeur?

• Waar het dit gebeur?

• Wanneer het dit gebeur?

• Waarom het dit gebeur?

• Hoe het dit gebeur?

• Wat was die oorsake?

• Wat was die gevolge?

• Hoe weet ons dit?

• Watter bronne kan ons gebruik?

• Wie se standpunt word aangebied?

• Is daar ’n ander perspektief?

• Wat het verander?

• Wat het dieselfde gebly?

• Watter patroon kan ons raaksien?

• Wat sou moontlik anders kon gebeur het?

• Wat kan in die toekoms gebeur?

• Wat behoort gedoen te word?

Die vrae wat leerders stel, gee ’n goeie aanduiding van hul:

• voorkennis;

• begrip;

• persepsies;

• belangstellings;

• insigte; en

• bekommernisse.

’n Goeie vraag is dikwels die begin van ’n betekenisvolle historiese of geografiese ondersoek.

Kritiese en onafhanklike denke

Sosiale Wetenskappe ontwikkel leerders se vermoë om:

• moontlikhede te oorweeg;

• verbande te identifiseer;

• oorsake en gevolge te ondersoek;

• inligting te kies en te prioritiseer;

• verskillende standpunte te vergelyk;

• aannames en vooroordele te herken;

• met ander oor belangrike vraagstukke te debatteer;

• gevolgtrekkings met getuienis te ondersteun; en

• met moeilike of ingewikkelde vrae vol te hou.

Leerders moet nie net vra: “Wat is die antwoord?” nie. Hulle moet ook leer vra:

• Waar kom hierdie inligting vandaan?

• Kan die bron vertrou word?

• Watter getuienis ondersteun die bewering?

• Is daar ’n ander moontlike verklaring?

• Wie word deur hierdie gebeurtenis of besluit geraak?

• Wat is die moontlike gevolge?

Hierdie vaardighede help leerders om verantwoordelik met inligting om te gaan, binne én buite die klaskamer.

Die belangrikheid van taal

Taal is ’n noodsaaklike deel van beide Geskiedenis en Geografie. Leerders leer deur met verskillende soorte tekste te werk, waaronder:

• mondelinge verduidelikings en gesprekke;

• geskrewe tekste;

• historiese dokumente;

• kaarte en atlasse;

• foto’s en illustrasies;

• grafieke, tabelle en diagramme;

• video’s en klankopnames; en

• digitale bronne.

Om Sosiale Wetenskappe te verstaan, moet leerders die vak se begrippe en woordeskat kan lees, bespreek, verduidelik en toepas.

Elke Sosiale Wetenskappe-onderwyser help leerders daarom ook om hul taalvaardighede te ontwikkel.

Lees en skryf in Sosiale Wetenskappe

Skryf is ’n kernvaardigheid in Geskiedenis en Geografie. Leerders moet gereeld skryf en met verloop van tyd langer, meer ingewikkelde en beter gestruktureerde antwoorde kan lewer.

Leerders moet onder meer leer om:

• feite en begrippe in hul eie woorde te verduidelik;

• volledige sinne te gebruik;

• inligting op te som;

• bronne te beskryf en te ontleed;

• oorsaak en gevolg te verduidelik;

• ooreenkomste en verskille uit te wys;

• kaarte, grafieke en tabelle te interpreteer;

• paragrawe met ’n logiese argument te skryf;

• getuienis te gebruik om ’n standpunt te ondersteun; en

• tot ’n verantwoordbare gevolgtrekking te kom.

Bewyse van die leerder se werk, insluitend aktiwiteite en assessering, moet in die leerder se werkboek of notaboek gehou word.

Bronne en getuienis

Sosiale Wetenskappe gebruik ’n groot verskeidenheid bronne om vrae oor mense, plekke, die omgewing en die verlede te beantwoord.

Hierdie bronne kan die volgende insluit:

• handboeke;

• historiese dokumente;

• koerante en tydskrifte;

• kaarte en atlasse;

• foto’s en lugfoto’s;

• grafieke, tabelle en statistiek;

• voorwerpe en monumente;

• mondelinge getuienis;

• onderhoude;

• veldwerk;

• video’s; en

• betroubare digitale bronne.

Leerders moet nie net inligting uit hierdie bronne kan vind nie. Hulle moet dit ook kan vergelyk, interpreteer, beoordeel en verantwoordelik gebruik.

Vaardighede wat Sosiale Wetenskappe ontwikkel

Deur Geskiedenis en Geografie te bestudeer, ontwikkel leerders die vermoë om:

• goeie vrae te stel;

• toepaslike inligting te vind;

• relevante inligting te kies;

• bronne krities te ondersoek;

• kaarte en data te interpreteer;

• patrone en verbande te identifiseer;

• verskillende perspektiewe te vergelyk;

• oorsaak en gevolg te verduidelik;

• verandering oor tyd te ondersoek;

• idees duidelik te kommunikeer;

• beredeneerde argumente te ontwikkel;

• probleme te ondersoek;

• oplossings voor te stel; en

• ingeligte besluite te neem.

Waarom is Sosiale Wetenskappe belangrik?

Sosiale Wetenskappe help leerders om te verstaan:

• hoe die verlede die hede gevorm het;

• hoe mense en die omgewing mekaar beïnvloed;

• waarom mense en plekke van mekaar verskil;

• hoe gemeenskappe en samelewings verander;

• waarom belangrike maatskaplike en omgewingsvraagstukke ontstaan;

• hoe verskillende mense dieselfde gebeurtenis of vraagstuk verskillend kan beskou; en

• hoe kennis en getuienis gebruik kan word om verantwoordelike besluite te neem.

Die vak ontwikkel nie net kennis van Geskiedenis en Geografie nie. Dit help leerders ook om nuuskierige, kritiese, ingeligte en verantwoordelike burgers te word.

Bron

Departement van Basiese Onderwys. Kurrikulum- en Assesseringsbeleidsverklaring (KABV): Sosiale Wetenskappe, Senior Fase, Graad 7–9. Pretoria: Departement van Basiese Onderwys, 2011. ISBN 978-1-4315-0781-8.

Die beskrywing van Sosiale Wetenskappe, die verhouding tussen Geskiedenis en Geografie, die belangrikheid van grondige kennis, vraagstelling, taal en skryfvaardighede is gebaseer op Afdeling 2.1, bladsye 8–9 van die KABV-dokument.

Raadpleeg die amptelike Seniorfase-KABV vir Sosiale Wetenskappe, Graad 7–9