Wat is Geskiedenis?

Geskiedenis is die studie van verandering en ontwikkeling in die samelewing oor tyd. Dit help ons verstaan hoe mense se besluite en optrede in die verlede die wêreld van vandag gevorm het en hoe dit ook die toekoms kan beïnvloed.

Geskiedenis is egter meer as net die aanleer van name, plekke en datums. Dit leer ons om op ’n gedissiplineerde en kritiese manier oor die verlede — en by implikasie ook oor die hede — te dink.

Geskiedenis is daarom ’n proses van ondersoek waartydens ons vrae oor die verlede stel, soos:

• Wat het gebeur?

• Wanneer en waar het dit gebeur?

• Wie was daarby betrokke?

• Waarom het dit gebeur?

• Wat was die gevolge?

• Hoe weet ons wat gebeur het?

• Waarom verskil mense se verklarings van dieselfde gebeurtenis?

Om Geskiedenis te bestudeer, beteken dat ons analities en krities dink oor die verhale wat mense oor die verlede vertel. Ons ondersoek die beskikbare bronne, vergelyk verskillende standpunte en gebruik getuienis om verantwoordbare gevolgtrekkings te maak.

Geskiedenis en verantwoordelike burgerskap

Die studie van Geskiedenis ondersteun verantwoordelike burgerskap in ’n demokrasie deur:

1. die waardes van die Suid-Afrikaanse Grondwet te verduidelik en te bevorder;

2. burgerlike verantwoordelikheid en verantwoordelike leierskap aan te moedig;

3. bewustheid van huidige maatskaplike en omgewingsvraagstukke te bevorder;

4. menseregte, sosiale geregtigheid en vrede te ondersteun;

5. vooroordele oor ras, klas, geslag, etnisiteit en vreemdelingehaat uit te daag; en

6. jongmense voor te berei om verantwoordelikhede op plaaslike, streeks-, nasionale, kontinentale en wêreldvlak te aanvaar.

Spesifieke doelwitte van Geskiedenis

Die studie van Geskiedenis het ten doel om:

• belangstelling in en genot van die studie van die verlede te ontwikkel;

• kennis, begrip en waardering van die verlede en die kragte wat dit gevorm het, te bevorder;

• leerders in staat te stel om historiese ondersoeke te onderneem;

• ’n begrip van historiese begrippe, bronne en getuienis te ontwikkel;

• kritiese, onafhanklike en verantwoordelike denke aan te moedig; en

• leerders te help om beredeneerde gevolgtrekkings op grond van getuienis te maak.

Vaardighede wat in Geskiedenis ontwikkel word

Geskiedenis is ’n proses van historiese ondersoek. Deur hierdie proses ontwikkel leerders die volgende belangrike vaardighede:

1. Vind inligting oor die verlede

Leerders moet inligting uit ’n verskeidenheid historiese bronne kan versamel. Hierdie bronne kan die volgende insluit:

• boeke, tydskrifte, koerante en betroubare webblaaie;

• briewe, dagboeke en amptelike dokumente;

• foto’s, kaarte, skilderye en spotprente;

• voorwerpe en argeologiese vondste;

• liedjies, gedigte, televisieprogramme en rolprente; en

• mondelinge getuienis en onderhoude met mense.

2. Kies relevante inligting

Nie alle inligting wat tydens ’n ondersoek gevind word, is ewe belangrik of bruikbaar nie. Leerders moet kan besluit:

• watter inligting met die onderwerp of vraag verband hou;

• watter inligting die belangrikste is; en

• watter getuienis gebruik kan word om die vraag te beantwoord.

3. Bepaal of inligting vertrou kan word

Leerders moet historiese bronne krities ondersoek deur vrae te vra, soos:

• Wie het die bron geskep?

• Wanneer en waarom is dit geskep?

• Vir wie is dit geskep?

• Watter standpunt word in die bron weergegee?

• Is daar inligting wat uitgelaat is?

• Stem die inligting met ander bronne ooreen?

’n Bron is nie noodwendig nutteloos omdat dit eensydig is nie. Die bron kan steeds waardevolle inligting verskaf oor die skepper se standpunt, doel of omstandighede.

4. Beskou die verlede vanuit meer as een perspektief

Mense wat dieselfde gebeurtenis beleef het, kon dit verskillend ervaar en beskryf het. Hulle standpunte is dikwels beïnvloed deur hul posisie, ervarings, waardes en belange.

Leerders moet daarom:

• verskillende standpunte oor dieselfde persoon of gebeurtenis identifiseer;

• hierdie standpunte met mekaar vergelyk; en

• verduidelik waarom die standpunte van mekaar verskil.

5. Verduidelik verskillende interpretasies

Historici, skrywers, joernaliste en ander navorsers kan dieselfde gebeurtenis verskillend interpreteer. Dit kan gebeur omdat hulle:

• verskillende bronne gebruik;

• verskillende vrae oor die verlede vra;

• sekere getuienis belangriker as ander getuienis beskou;

• uit verskillende tydperke of omstandighede kom; of

• verskillende standpunte en waardes het.

Leerders moet hierdie interpretasies kan vergelyk en met behulp van getuienis verduidelik waarom hulle verskil.

6. Debatteer op grond van getuienis

Leerders moet aan gesprekke en debatte oor die verlede kan deelneem. ’n Geldige historiese standpunt moet op beskikbare getuienis berus en nie slegs op ’n persoonlike mening nie.

Dit beteken dat leerders:

• ’n duidelike standpunt moet formuleer;

• toepaslike getuienis moet gebruik om die standpunt te ondersteun;

• na ander standpunte moet luister; en

• bereid moet wees om ’n gevolgtrekking te hersien wanneer nuwe getuienis beskikbaar word.

7. Skryf Geskiedenis op ’n georganiseerde manier

Wanneer leerders ’n historiese paragraaf, opstel of brongebaseerde antwoord skryf, moet hulle:

• die vraag noukeurig beantwoord;

• ’n duidelike inleiding verskaf;

• relevante feite en getuienis in ’n logiese volgorde aanbied;

• verduidelik hoe die getuienis hul argument ondersteun;

• ’n samehangende argument ontwikkel; en

• met ’n gepaste gevolgtrekking afsluit.

8. Verstaan die belangrikheid van erfenis en bewaring

Erfenis sluit die plekke, voorwerpe, verhale, gebruike en herinneringe in wat uit die verlede oorgelewer is.

Leerders moet kan verduidelik:

• waarom historiese plekke en voorwerpe bewaar behoort te word;

• hoe gemeenskappe mense en gebeurtenisse herdenk;

• watter rol museums, monumente, gedenktekens, seremonies en feesvierings speel; en

• waarom mense soms verskil oor wat herdenk moet word en hoe dit gedoen behoort te word.

Hierdie vaardighede moet by elke inhoudsonderwerp ontwikkel en toegepas word. Om historiese vrae sinvol te kan beantwoord, moet leerders ook oor ’n goeie kennis en begrip van die inhoud beskik. Geheue en die aanleer van kernfeite bly dus belangrik, maar moet saam met begrip, ondersoek en kritiese denke gebruik word.

Belangrike konsepte in Geskiedenis

Historiese bronne en getuienis

Geskiedenis is nie die verlede self nie. Dit is ons ondersoek, interpretasie en verduideliking van die verlede met behulp van historiese bronne.

’n Historiese bron is iets wat inligting oor die verlede bevat. Historiese getuienis ontstaan wanneer ’n bron ondersoek en gebruik word om ’n bepaalde vraag oor die verlede te beantwoord.

Dieselfde bron kan dus verskillende getuienis lewer, afhangend van die vraag wat gevra word.

Veelvuldige perspektiewe

Daar is dikwels meer as een manier om na dieselfde gebeurtenis, persoon of ontwikkeling in die verlede te kyk. Hierdie verskillende perspektiewe kan die volgende insluit:

• die standpunte van mense wat destyds geleef het;

• verskille wat verband hou met mense se posisie in die samelewing;

• die verskillende interpretasies van historici; en

• die manier waarop mense vandag die verlede beoordeel.

Om verskillende perspektiewe te ondersoek, beteken nie dat elke verklaring noodwendig ewe betroubaar is nie. Elke standpunt moet steeds teen die beskikbare getuienis opgeweeg word.

Oorsaak en gevolg

Oorsake is die redes waarom ’n gebeurtenis of ontwikkeling plaasgevind het. Gevolge is die uitwerkings wat daaruit voortgevloei het.

Historiese gebeurtenisse het dikwels:

• meer as een oorsaak;

• korttermyn- en langtermynoorsake;

• onmiddellike en langtermyngevolge; en

• gevolge wat verskillende groepe mense op verskillende maniere raak.

Oorsaak en gevolg help ons om menslike optrede en die verband tussen verskillende gebeurtenisse te verstaan.

Verandering en kontinuïteit

Wanneer ons ’n tydperk ondersoek, kyk ons na:

• wat verander het;

• wat dieselfde gebly het;

• hoe vinnig of stadig verandering plaasgevind het; en

• waarom sekere dinge verander het terwyl ander voortgeduur het.

Verwante vergelykings, soos ooreenkoms en verskil en toe en nou, help ons om betekenis aan die verlede en die hede te gee.

Tyd en chronologie

Chronologie beteken dat gebeurtenisse in die volgorde geplaas word waarin dit plaasgevind het.

Om chronologie te verstaan, help leerders om:

• datums en gebeurtenisse in die korrekte volgorde te plaas;

• die duur van ’n gebeurtenis of tydperk te bepaal;

• te verstaan wat voor, tydens en ná ’n gebeurtenis gebeur het;

• verbande tussen gebeurtenisse raak te sien; en

• elke gebeurtenis binne sy historiese konteks te beoordeel.

Tydlyne word dikwels gebruik om hierdie vaardigheid te ontwikkel.

Waarom is Geskiedenis belangrik?

Geskiedenis help ons om te verstaan waar ons vandaan kom, hoe ons samelewings verander het en waarom die wêreld vandag lyk soos dit lyk.

Deur Geskiedenis te bestudeer, leer ons om:

• vrae te stel;

• getuienis krities te ondersoek;

• verskillende perspektiewe te respekteer en te beoordeel;

• misleidende of eensydige inligting raak te sien;

• verantwoordbare gevolgtrekkings te maak; en

• ingeligte en verantwoordelike burgers te wees.

Geskiedenis gaan dus nie net oor die verlede nie. Dit gee ons die kennis en denkvaardighede wat ons nodig het om die hede beter te verstaan en meer verantwoordelike besluite oor die toekoms te neem.

Bron

Departement van Basiese Onderwys. Kurrikulum- en Assesseringsbeleidsverklaring (KABV): Sosiale Wetenskappe, Senior Fase, Graad 7–9. Pretoria: Departement van Basiese Onderwys, 2011. ISBN 978-1-4315-0781-8.

Die beskrywing van Geskiedenis, die spesifieke doelwitte, historiese ondersoekvaardighede en kernkonsepte is gebaseer op Afdeling 2.4, bladsye 9–12 van die KABV-dokument.

Raadpleeg die amptelike Seniorfase-KABV vir Sosiale Wetenskappe, Graad 7–9