Wat is Geografie?

Geografie is die studie van die menslike en fisiese omgewing. Dit is ’n geïntegreerde vakgebied wat ondersoek hoe fisiese en menslike prosesse oor ruimte en tyd plaasvind en met mekaar verband hou.

Geografie help ons om die komplekse wêreld waarin ons leef, beter te verstaan. Dit vorm ’n brug tussen die menslike en fisiese wetenskappe deur te ondersoek hoe mense deur die natuurlike omgewing beïnvloed word en hoe mense op hul beurt die omgewing verander.

Fisiese en Menslike Geografie

Geografie bestaan uit verskillende vertakkings. Twee van die belangrikste vertakkings is Fisiese Geografie en Menslike Geografie.

Fisiese Geografie

Fisiese Geografie ondersoek die natuurlike prosesse en kenmerke van die aarde, waaronder:

• die atmosfeer en weer;

• klimaat;

• landvorme;

• riviere en oseane;

• grond;

• plantegroei; en

• ekosisteme.

Fisiese geograwe ondersoek byvoorbeeld hoe berge gevorm word, waarom oorstromings voorkom, hoe klimaat verskil en hoe natuurlike prosesse die aardoppervlak verander.

Menslike Geografie

Menslike Geografie ondersoek mense se aktiwiteite, waar en hoe hulle leef en die uitwerking wat hulle op die aarde het.

Dit sluit onderwerpe in soos:

• bevolking;

• nedersettings;

• migrasie;

• handel en vervoer;

• die gebruik van natuurlike hulpbronne;

• landbou en nywerhede; en

• mense se invloed op die omgewing.

Fisiese en Menslike Geografie kan nie heeltemal van mekaar geskei word nie. Mense is van die natuurlike omgewing afhanklik, terwyl hul besluite en aktiwiteite voortdurend veranderinge in daardie omgewing veroorsaak.

Ruimte: die konsep wat Geografie verbind

Die belangrikste konsep wat Geografie verbind, is ruimte. Alle geografiese verskynsels het ’n ruimtelike dimensie. Dit beteken dat geograwe vra:

• Waar kom iets voor?

• Waarom kom dit juis daar voor?

• Watter patroon vorm dit?

• Hoe hou dit met ander plekke verband?

• Hoe het dit oor tyd verander?

• Wat kan in die toekoms gebeur?

Geograwe bestudeer dus nie net plekke nie. Hulle ondersoek ook die verhoudings, patrone, bewegings en veranderinge wat tussen plekke voorkom.

Belangrike geografiese konsepte

Geografie sluit die studie van die volgende kernkonsepte in:

Ruimtelike patrone en tendense

Dit verwys na waar mense, plekke en verskynsels voorkom, hoe hulle oor ’n gebied versprei is en hoe hierdie verspreiding met verloop van tyd verander.

’n Geograaf kan byvoorbeeld ondersoek waarom groot stede meestal naby waterbronne, vervoerroetes of ekonomiese geleenthede ontwikkel.

Ooreenkomste en verskille

Geograwe vergelyk plekke, omgewings en leefwyses. Hulle ondersoek wat dieselfde is, wat verskil en waarom hierdie ooreenkomste en verskille voorkom.

Beweging

Geografie ondersoek hoe en waarom mense, goedere, water, lug, grond en inligting van een plek na ’n ander beweeg.

Voorbeelde sluit migrasie, handel, vervoer, seestrome, riviere en wind in.

Planeet Aarde

Dit behels die studie van die aarde se grond, water en lug, asook die natuurlike prosesse wat binne en tussen hierdie dele plaasvind.

Menslike nedersettings

Geograwe ondersoek waar mense woon, waarom hulle hulle op bepaalde plekke vestig en hoe landelike en stedelike nedersettings ontwikkel en verander.

Menslike aktiwiteite

Geografie bestudeer wat mense doen, hoe die omgewing hul aktiwiteite beïnvloed en hoe hierdie aktiwiteite die omgewing verander.

Interafhanklikheid

Interafhanklikheid beteken dat mense, plekke en natuurlike stelsels van mekaar afhanklik is.

Geograwe ondersoek byvoorbeeld die verbindings tussen:

• klimaat;

• plantegroei;

• natuurlewe;

• water;

• die verspreiding van hulpbronne;

• menslike nedersettings; en

• ekonomiese aktiwiteite.

Verandering

Mense en plekke verander voortdurend. Geograwe ondersoek:

• wat verander;

• waarom dit verander;

• hoe vinnig die verandering plaasvind;

• wie of wat deur die verandering geraak word; en

• wat die kort- en langtermyngevolge daarvan kan wees.

Spesifieke doelwitte van Geografie

Die Geografie-kurrikulum is daarop gerig om leerders se kennis, vaardighede, konsepte en waardes te ontwikkel. Die inhoud wat leerders bestudeer, moet daarom met geografiese ondersoekvaardighede geïntegreer word.

Die KABV beoog om leerders te ontwikkel wat:

• nuuskierig is oor die wêreld waarin hulle leef;

• oor ’n goeie algemene kennis van plekke en natuurlike prosesse beskik;

• die wisselwerking tussen die samelewing en die natuurlike omgewing verstaan;

• onafhanklik en krities kan dink;

• hul idees met betroubare kennis en getuienis kan ondersteun;

• vir die planeet en die welsyn van sy inwoners omgee;

• met ’n verskeidenheid geografiese bronne kan werk;

• verskynsels in hul eie omgewing kan waarneem en ondersoek;

• navorsing oor mense, plekke, gebeurtenisse en vraagstukke kan doen;

• idees en inligting doeltreffend kan kommunikeer; en

• ingeligte besluite kan neem en verantwoordelik kan optree.

Geografiese ondersoekvaardighede

Vrae stel en vraagstukke identifiseer

Geografie begin met nuuskierigheid. Leerders moet:

• vrae oor mense, plekke en die omgewing stel;

• geografiese vraagstukke identifiseer;

• met belangstelling aan besprekings deelneem;

• aandagtig na ander standpunte luister; en

• inligting uit boeke, koerante, atlasse en betroubare webblaaie versamel.

Geografiese kennis opbou

Leerders moet ’n goeie algemene kennis ontwikkel van:

• belangrike plekke;

• die ligging van lande, stede en fisiese kenmerke;

• natuurlike kragte wat op die aarde inwerk;

• menslike aktiwiteite; en

• die verhouding tussen mense en plekke.

Hulle moet bronne kan lees, inligting daaruit verwerk en dit gebruik om geografiese vrae te beskryf en te verduidelik.

Die verhouding tussen mense en die omgewing verstaan

Leerders moet verstaan dat die samelewing en die natuurlike omgewing voortdurend op mekaar inwerk.

Dit vereis dat hulle:

• inligting oorweeg, saamvoeg en organiseer;

• verbande tussen oorsaak en gevolg identifiseer;

• verandering en kontinuïteit ondersoek; en

• uiteenlopende leefwyses en wêreldbeskouings erken en waardeer.

Onafhanklik en krities dink

Geografie help leerders om hul eie idees te ontwikkel en dit met kennis en getuienis te ondersteun.

Leerders moet:

• geografiese kennis gebruik om probleme te ondersoek;

• vraagstukke bespreek en daaroor debatteer;

• verskillende standpunte herken en beoordeel;

• vooroordele en ongegronde aannames identifiseer;

• nuwe kennis gebruik om hul idees verder te ontwikkel; en

• moontlike oplossings vir probleme voorstel.

Verantwoordelik teenoor mense en die planeet optree

Geografie behoort leerders aan te moedig om vir die planeet en die welsyn van alle mense om te gee.

Leerders moet:

• met kennis en sensitiwiteit by vraagstukke oor mense, hulpbronne en die omgewing betrokke raak;

• verstaan dat besluite verskillende mense op verskillende maniere kan raak;

• hulpbronne verantwoordelik gebruik; en

• verantwoordelik teenoor ander mense en die omgewing optree.

Werk met geografiese bronne

Geograwe gebruik ’n groot verskeidenheid bronne om die wêreld te ondersoek. Dit sluit in:

• kaarte;

• atlasse;

• aardbolle;

• lugfoto’s;

• satellietbeelde;

• foto’s;

• tekste;

• statistiek;

• grafieke;

• tabelle;

• diagramme;

• veldwerk; en

• digitale geografiese hulpmiddels.

Leerders moet in staat wees om:

• toepaslike inligting in verskillende bronne te vind;

• inligting uit tekste, kaarte, atlasse en visuele bronne te onttrek;

• kaarte te lees, te gebruik en eenvoudige kaarte te teken;

• data en statistiek in grafieke, tabelle en diagramme te interpreteer;

• verskillende bronne met mekaar te vergelyk; en

• inligting deur kruisverwysing te kontroleer.

Veldwerk en waarneming

Geografie word nie slegs uit ’n handboek geleer nie. Geograwe ondersoek ook werklike plekke en verskynsels.

Deur veldwerk kan leerders:

• verskynsels in hul plaaslike omgewing waarneem;

• geografiese vraagstukke identifiseer;

• waarnemings opteken;

• foto’s, sketse en kaarte gebruik;

• onderhoude met mense voer;

• data versamel;

• data verwerk, interpreteer en evalueer; en

• gevolgtrekkings op grond van hul bevindings maak.

Geografiese navorsing

Wanneer leerders meer oor ’n plek, persoon, gebeurtenis of vraagstuk wil uitvind, moet hulle:

1. ’n duidelike geografiese vraag formuleer;

2. besluit watter inligting benodig word;

3. inligting uit verskillende bronne versamel;

4. die betroubaarheid en toepaslikheid van die bronne beoordeel;

5. die inligting verwerk en ontleed;

6. patrone en verbande identifiseer;

7. gevolgtrekkings maak; en

8. hul bevindings duidelik aanbied.

Kaartvaardighede en ruimtelike geletterdheid

Kaarte is een van die belangrikste hulpmiddels van ’n geograaf. Geograwe gebruik kaarte, aardbolle, lugfoto’s, satellietbeelde, grafieke en tekeninge om die wêreld te ondersoek, te interpreteer en voor te stel.

Die vermoë om hierdie visuele bronne te verstaan, staan as grafiese voorstelling of ruimtelike geletterdheid bekend.

Ruimtelike geletterdheid help leerders om:

• ligging en rigting te bepaal;

• afstand en skaal te verstaan;

• simbole en sleutels te gebruik;

• patrone en verspreidings raak te sien;

• kaarte en werklike landskappe met mekaar te verbind; en

• geografiese inligting visueel voor te stel.

Die KABV plaas in elke graad besondere klem op die ontwikkeling van bepaalde kaartvaardighede. Kaartgebruik is egter nie tot een kwartaal beperk nie. Kaarte en ander geografiese vaardighede moet deur die hele jaar met Fisiese en Menslike Geografie geïntegreer word.

Kommunikasie in Geografie

Leerders moet geografiese idees en inligting duidelik kan kommunikeer deur:

• op ’n ingeligte wyse te praat;

• aandagtig te luister;

• gestruktureerde en samehangende antwoorde te skryf;

• kaarte, sketse en eenvoudige illustrasies te teken;

• grafieke, tabelle en vloeidiagramme te gebruik; en

• beredeneerde verduidelikings en gevolgtrekkings te gee.

Geografie dra daarom by tot die ontwikkeling van:

• lees- en skryfvaardighede;

• mondelinge kommunikasie;

• gesyferdheid;

• grafiese voorstelling;

• ruimtelike geletterdheid; en

• persoonlike en sosiale vaardighede.

Ingeligte besluitneming

Geografie help leerders om ingeligte besluite oor mense, plekke, hulpbronne en die omgewing te neem.

Leerders moet:

• verskillende moontlike optredes oorweeg;

• die voordele en nadele van elke moontlikheid beoordeel;

• die moontlike gevolge vir mense en die omgewing ondersoek;

• ’n verantwoordelike werkwyse voorstel;

• aksies sistematies beplan; en

• die sukses en uitwerking van hul optrede krities evalueer.

Hulle moet leer om sowel onafhanklik as in samewerking met ander op te tree.

Waarom is Geografie belangrik?

Geografie help ons verstaan:

• waar mense en plekke geleë is;

• waarom natuurlike en menslike verskynsels op bepaalde plekke voorkom;

• hoe mense en die omgewing mekaar beïnvloed;

• hoe plekke deur beweging en handel verbind word;

• waarom geografiese vraagstukke ontstaan; en

• hoe ons verantwoordelike besluite oor die toekoms kan neem.

Geografie gaan dus nie net oor die aanleer van plekname of die lees van kaarte nie. Dit leer ons om die wêreld ruimtelik, krities en verantwoordelik te ondersoek.

Bron

Departement van Basiese Onderwys. Kurrikulum- en Assesseringsbeleidsverklaring (KABV): Sosiale Wetenskappe, Senior Fase, Graad 7–9. Pretoria: Departement van Basiese Onderwys, 2011. ISBN 978-1-4315-0781-8.

Die beskrywing van Geografie, die geografiese doelwitte, vaardighede, kaartgebruik en ruimtelike geletterdheid is gebaseer op Afdeling 2.5, bladsye 12–15 van die KABV-dokument.

Raadpleeg die amptelike Seniorfase-KABV vir Sosiale Wetenskappe, Graad 7–9